Ekshumacja zwłok w Polsce i przewóz na Ukrainę

Przepisy i zezwolenia

Ekshumację regulują trzy akty:

• ustawa o cmentarzach i chowaniu zmarłych z 1959 r. (art. 15: kto i na jakiej podstawie; art. 14: przewóz za granicę);
• rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie postępowania ze zwłokami i szczątkami ludzkimi (§ 11–12: termin, trumna);
• rozporządzenie w sprawie wydawania pozwoleń i zaświadczeń na przewóz zwłok i szczątków ludzkich.

Ustawa przewiduje trzy rodzaje ekshumacji: na umotywowaną prośbę rodziny za zezwoleniem inspektora sanitarnego, na zarządzenie prokuratora lub sądu oraz w razie zajęcia terenu cmentarza na inny cel. Przy przenosinach grobu na Ukrainę chodzi o pierwszą drogę.

Kto wydaje zezwolenie i jak złożyć wniosek

Zezwolenie na ekshumację wydaje powiatowy inspektor sanitarny właściwy dla miejsca pochówku. To decyzja administracyjna. Dla każdej zmarłej osoby składa się osobny wniosek.

Do wniosku zwykle dołącza się:

• odpis aktu zgonu;
• dokument wykluczający jako przyczynę zgonu chorobę zakaźną z wykazu Ministra Zdrowia (np. kartę zgonu), jeśli od śmierci minęło mniej niż 2 lata;
• zgodę zarządcy cmentarza, na którym jest grób (wymagają jej np. sanepidy w Bytomiu i Sochaczewie);
• zgodę zarządcy cmentarza, na którym zmarły zostanie ponownie pochowany;
• pisemne zgody pozostałych krewnych albo pełnomocnictwa;
• akty stanu cywilnego potwierdzające pokrewieństwo, jeśli inspektor o nie poprosi;
• świadectwo kremacji, jeśli ekshumowana jest urna.

Zgodę cmentarza na Ukrainie dla polskiego sanepidu przygotowujemy razem z Państwem. Jaką formę przyjmie inspektor, ustalamy w konkretnym sanepidzie.

Ile trwa oczekiwanie

Sam wniosek rozpatrywany jest według ogólnych zasad Kodeksu postępowania administracyjnego (KPA, art. 35): sprawę wymagającą postępowania wyjaśniającego załatwia się w ciągu miesiąca, szczególnie skomplikowaną w ciągu dwóch. Jeśli we wniosku brakuje danych, inspektor wzywa do ich uzupełnienia w ciągu 7 dni.

Od decyzji przysługuje odwołanie w ciągu 14 dni od doręczenia (art. 129 KPA). Przed upływem tego terminu decyzja nie podlega wykonaniu (art. 130 KPA). Sanepid w Szczecinie wprost radzi składać wniosek tak, aby te 14 dni zmieściły się przed planowaną datą ekshumacji. Jeśli wszystkie strony zrzekną się prawa do odwołania, decyzja staje się ostateczna wcześniej (art. 127a KPA).

Jak przebiega ekshumacja

Ekshumację i przewóz wykonuje wyłącznie wyspecjalizowany zakład pogrzebowy. O terminie zawiadamia się na piśmie inspektora sanitarnego i zarząd cmentarza. Inspektor nadzoruje prace. Obecni mogą być tylko najbliżsi członkowie rodziny.

Przebieg wygląda tak:

• pracownicy w środkach ochrony indywidualnej rozkopują grób, ziemię składają na nieprzepuszczalnej macie;
• jeśli od pochówku minęło mniej niż 20 lat, trumnę wydobywa się w całości i nie otwiera (rozporządzenie z 2011 r., § 5);
• jeśli minęło więcej, szczątki wraz z resztkami trumny umieszcza się w nowej trumnie;
• skrzynię i matę po pracach myje się i dezynfekuje.

Nowa trumna do przewozu na Ukrainę

Przy wywozie za granicę zasady są ostrzejsze. Szczątki po ekshumacji zamyka się w nowej trumnie (§ 12 ust. 6 rozporządzenia). To trumna drewniana wybita blachą lub z wkładem metalowym albo trumna metalowa, z 5 cm warstwą substancji płynochłonnej na dnie. Trumnę umieszcza się w szczelnej skrzyni drewnianej lub innym pojemniku z nieprzepuszczalnego materiału, żeby nie przesuwała się w drodze. Inspektor może nakazać dodatkowe środki ostrożności, a potem opieczętowuje trumnę.

Prawo ukraińskie również wymaga, aby zwłoki przekraczały granicę w hermetycznej, opieczętowanej trumnie metalowej. Dlatego przewozimy je w hermetycznej metalowej trumnie do przewozu, która spełnia wymagania obu państw.

Kremacja po ekshumacji

Część rodzin wybiera kremację szczątków w Polsce i przewóz urny. W drodze jest to prostsze, a urnę można pochować w istniejącym grobie rodzinnym. O tym, czy kremacja jest możliwa w danym przypadku, decydują sanepid i krematorium, w zależności od stanu szczątków. Sprawdzamy to przed złożeniem wniosku.

Ponowny pochówek na Ukrainie

Gdy szczątki są już na granicy, najważniejsze jest, żeby na Ukrainie wszystko było gotowe: miejsce na cmentarzu, dokumenty, ustalenia z miejscową firmą pogrzebową. Przy przenoszeniu grobu w granicach Ukrainy ustawa wymaga decyzji organu wykonawczego rady wiejskiej, osiedlowej lub miejskiej (art. 21). Czy taka decyzja jest potrzebna, gdy szczątki przyjeżdżają z zagranicy, czy wystarczy zwykłe zgłoszenie pochówku, ustalamy w gminie właściwej dla nowego grobu. Ukraińskie zasady ekshumacji i ponownego pochówku opisujemy osobno w artykule po ukraińsku.

Dowozimy trumnę lub urnę prosto na cmentarz albo pod dom, zgodnie z ustaleniami z rodziną.

Ile trwa wszystko od telefonu do pogrzebu

Razem zwykle wychodzi od 6 do 10 tygodni. Terminy zależą jednak od sanepidu, cmentarza i konsulatu, a my nie obiecujemy tego, o czym decydują urzędy. Jeśli wniosek trafi wiosną, a sezon kończy się 15 kwietnia, ekshumacja może przesunąć się na październik. Dlatego najlepiej zacząć latem albo wczesną jesienią.

Co zrobić teraz

1. Proszę odszukać akt zgonu i dokładne położenie grobu (cmentarz, kwatera, numer).
2. Proszę spisać wszystkich krewnych uprawnionych do pochowania zmarłego i zapytać, czy wszyscy się zgadzają.
3. Proszę ustalić, gdzie na Ukrainie będzie nowy pochówek.
4. Prosimy o telefon: +380 77 882 77 77, całodobowo, także Viber, WhatsApp i Telegram. Powiemy, czego potrzeba w Państwa sytuacji, i skontaktujemy się z sanepidem i cmentarzem. Więcej o drodze i warunkach: transport zwłok na Ukrainę.

Zadzwoń +380 77 882 77 77Zapytaj o ekshumację